Üç puan futbolun hesabını nasıl değiştirdi?

İki beraberlik mi, bir galibiyet mi?

İki puanlı sistemde iki beraberlik, bir galibiyet ve bir yenilgiyle aynı puanı getiriyordu. Üç puanda ise ikinci seçenek bir puan daha değerli. Futbolun hesabındaki küçük görünen bu değişiklik, beraberliği korumakla galibiyet aramak arasındaki ödülü değiştirdi. Türkiye ligi 1987/88’de bu kurala geçti. Peki takım ve sezon kayıtlarında beklediğimiz değişimi gerçekten görüyor muyuz?

12 galibiyet neden yetebildi?

1979/80’de Trabzonspor 30 maçta 12 galibiyet, 15 beraberlik ve üç yenilgiyle şampiyon oldu. Galibiyet oranı yüzde 40’tı; 25 gol atıp yalnız 11 gol yedi. Bu tabloyu bugünkü gözle yetersiz hücum diye okumak kolay. Fakat yenilgiden kaçınmanın ve bir puanı korumanın o sistemdeki karşılığı farklıydı. Trabzonspor, sezonun yürürlükteki yarışını en iyi bitiren takımdı.

Aynı sonuçları üç puanla yeniden toplasak Trabzonspor 51’e, 14 galibiyetli Rizespor 46’ya ulaşırdı; şampiyon bu örnekte değişmiyor. Bu nedenle “üç puan gelse o şampiyonluk olmazdı” demedik. Daha önemlisi, puan kuralı değişince takımların maç içindeki tercihleri de değişebileceği için eski sonuçlara yeni puan yazmak gerçek bir alternatif sezon yaratmıyor.

31 kez kazanıp ikinci olmak

Arşivde şampiyonların en düşük galibiyet sayısı ve oranı Trabzonspor’un 12/30’u. En yüksek şampiyonluk galibiyet oranı Galatasaray’ın 2023/24’teki 33/38’i: Yüzde 86,84. Aynı sezon Fenerbahçe 31 galibiyet ve 99 golle ikinci oldu. Şampiyon olamayan bir takımın en yüksek galibiyet sayısı da bu 31. Aynı sezonun iki takımı üzerinden bakınca ne kadar yüksek bir kazanma yarışına ulaşıldığı daha açık.

Üç puanlı dönemdeki en düşük şampiyonluk oranı ise yüzde 58,82: Fenerbahçe 2006/07’de, Galatasaray 2018/19’da 34 maçın 20’sini kazandı. Demek ki üç puan her sezonu aynı rekabet düzeyine taşımadı; ama şampiyonluğa yeten en düşük oran bile iki puanlı dönemin en düşük oranından belirgin biçimde yüksek kaldı.

Beraberlikler azaldı, goller arttı

İki puanlı 29 sezondaki 7960 maçın yüzde 32,84’i berabere bitti; maç başına 2,09 gol atıldı. Üç puanlı 39 tamamlanmış sezonda ise beraberlik yüzde 24,67’e indi, gol ortalaması 2,8’e çıktı. Sezonların basit ortalamasını almak yerine bütün maçları kendi dönemlerinde birlikte saydık.

Değişimin iki yanındaki altışar sezona daraltınca da aynı yön var: Beraberlik yüzde 32,82’den 24,54’e, gol ortalaması 2,15’ten 2,80’e geçti. Bu, yalnız çok eski yıllarla bugünün kadrolarını kıyasladığımızda çıkan bir sonuç değil. Yine de teknik direktörler, yabancı oyuncular, saha koşulları ve başka kural değişiklikleri de futbolu etkiledi. Bütün artışı tek kurala yazamayız.

Daha iyi ödül, daha kaliteli futbol mu?

Üç puanlı sistemin hücum arayışını daha iyi ödüllendirdiğini açıkça söyleyebiliriz. Türkiye kayıtlarında bu döneme daha az beraberlik ve daha çok gol eşlik etti. Galibiyet peşinde koşmak açısından daha güçlü bir teşvik, izleyici için de daha fazla gol var. Ancak tempo ve oyun kalitesini doğrudan ölçen tarihsel veri olmadan, bütün maçların daha kaliteli hale geldiğini kanıtladığımızı söyleyemeyiz. En sağlam sonuç şu: Yeni hesap, yalnız kaybetmemeyi yeterli gören stratejiyi daha az ödüllendirdi; ligde kazanmanın ağırlığı arttı.