VAR Türk futbolunda ne değiştirdi?

Tartışmalı bir pozisyondan bütün lige

VAR hakkında herkesin kolayca hatırladığı bir pozisyon var. Bir golün iptali veya penaltının geri alınması, kararın o maça etkisini görünür kılıyor. Daha zor soru şu: Bu müdahaleler yıllar içinde ligi nasıl değiştirdi? Daha fazla gol mü oldu, ev sahibi avantajı mı azaldı, bazı takımların sonuçları mı iyileşti? Tek olay yerine aynı tanımla sayılmış çok sayıda maça bakmak istedik.

Aynı uzunlukta iki dönem

VAR Süper Lig’de 2018/19’da başladı. 2025/26 sonuna kadar geçen sekiz tamamlanmış sezonu, önceki sekiz sezonla kıyasladık: 2010/11–2017/18 ve 2018/19–2025/26. Karşılaştırmada 5.198 oynanmış normal sezon maçı var; hükmen sonuçları ve play-off’ları dışarıda tuttuk.

Gol sayısında büyük bir sıçrama yok

Maç başına gol 2,73’ten 2,81’e geldi. Artış yaklaşık yüzde 2,8; kabaca her 13 maçta bir gol. Karşılıklı gol olan maçlar da yüzde 53,5’ten 56,4’e yükseldi. Bir miktar artış var, ama “VAR geldi, lig bir anda çok daha gollü oldu” diyecek büyüklükte değil.

Zaman çizgisi de basit açıklamaya uymuyor. Son VAR öncesi sezon 2,96 gol ortalamasındayken ilk VAR sezonu 2,68’e indi. Daha sonraki yıllarda 3,05 de görüldü, 2,65 de. Teknoloji aynı başlık altında kalırken bu kadar değişim olması, kadro ve oyun koşullarını hesaba katmadan bütün farkı VAR’a yazamayacağımızı gösteriyor.

Ev avantajı hesabına pandemi girince

Ev sahibi galibiyet oranı yüzde 46,24’ten 44,73’e düştü. İlk yorum, karar desteğinin ev avantajını azalttığı olabilir. Ancak 2019/20 ile 2020/21’i çıkardığımızda son dönemin oranı yüzde 45,61 oluyor. 1,51 yüzde puanlık farkın yalnız 0,63’ü kalıyor. Aynı sonucun büyük bölümünü pandemi sezonlarını ayırarak değiştirebiliyorsak, açıklamayı yalnız VAR’da aramak zayıf kalıyor.

Bu kontrolün de sınırı var: Yalnız seyircisiz maçları değil, iki sezonun tamamını çıkarıyor. Yine de hangi açıklamanın ne kadar sağlam olduğunu görmek için yararlı. Tribün koşullarının değiştiği yılları aynı deneyin sıradan parçaları gibi saymak sonuçları etkiliyor.

Takımların sonuçları aynı yönde gitmedi

Galatasaray’ın galibiyet oranı yüzde 57,7’den 65,2’ye, Trabzonspor’un 45,0’tan 51,2’ye çıktı. Fenerbahçe 62,5’ten 60,1’e, Beşiktaş 56,3’ten 52,1’e indi. Bu farklar kolayca “VAR’dan yararlananlar” listesine dönüştürülebilir. Oysa sekiz yıl içinde bütçe, kadro ve teknik direktör de değişiyor. Burada takımların sportif dönemlerini ölçüyoruz; kararların hangisini kayırdığını değil.

Penaltıların gol içindeki payı yükseldi mi?

Doğrulanabilen gol türlerinde penaltı payı önce yüzde 8,4, sonra yüzde 11,48 oldu. Kafa gollerinin payı 18,17’ten 17,34’e geçti. Bu karşılaştırmada kendi kalesine golleri aynı biçimde dışarıda tuttuk. Önceki dönemin 2011/12 tür dökümü eksik olduğu için gol türlerinde yedi ve sekiz sezonu karşılaştırıyoruz; bunu sekizer sezonluk sonuç tablosuyla aynı örneklem saymadık.

Penaltı golünün payı, verilen penaltı kararının payı değil. Kaçan penaltılar görünmüyor; gol sayısı ve bitiricilik de paydayı değiştiriyor. Üstelik 2025/26’da pay yeniden yaklaşık yüzde 9,1’e indi. Dolayısıyla yükselen dönem ortalaması, her sezon giderek artan bir çizgi veya yalnız VAR’a ait bir sonuç anlamına gelmedi.

Kartlar, fauller ve ofsaytlar ne söylüyor?

Kartları ve hakem kararlarını, 2025’te yayımlanan Süper Lig araştırmasının ayrı dört sezon önce–dört sezon sonra örnekleminde değerlendirdik. Bizim sekizer sezonluk kart serimiz tamamlanmadığı için bu iki hesabı birleştirmedik.

Çalışmada sarı kart, penaltı, faul ve ofsayt değişimleri anlamlıydı; gol ve kırmızı kart farkları değildi. Daha az sarı kartın otomatik olarak daha az sert futbol demek olduğunu varsaymadık.

Küçük gol artışı ne kadar sağlam?

Gol ortalamasındaki yaklaşık 0,08’lik artışın sezon seçimine duyarlılığını ayrıca sınadık. Her dönemin sekiz sezonunu yeniden örneklediğimiz hesapta yüzde 95 aralık -0,04 ile 0,19 gol/maç oldu; sıfır da aralığın içinde. Bu, artışın her sezon benzer güçte tekrarlanan sağlam bir sıçrama olmadığını destekliyor.

Beraberlikler yüzde 25,18’den 26,24’e çıktı; başka deyişle sonuçlanan maçların payı az da olsa düştü. Golsüz maçların payı ise yüzde 8,34’ten 7,19’a indi. Daha az 0–0, daha az beraberlik demek değil; 1–1 ve daha gollü beraberlikler aynı anda artabiliyor. Bu ayrım, tek bir sayıyla “lig daha hücumcu oldu” sonucuna gitmenin neden zor olduğunu gösteriyor.

VAR’ı asıl vaadiyle sınamak

Gördüğümüz, küçük ve dalgalı bir gol artışı ile pandemi kontrolüne duyarlı bir ev avantajı farkı. Bunlardan “VAR etkisiz” sonucu da çıkmıyor, “ligi baştan değiştirdi” sonucu da. Eski yılların aynı kapsamda xG, şut ve oyun süresi kayıtları olmadan güncel ileri veriyi geçmişe taşıyamayız.

Daha önemlisi, VAR’ın temel vaadi daha çok gol değil, kritik kararların doğruluğu. Bir sonraki değerlendirmede hangi pozisyona müdahale edildiğini, kararın doğru olup olmadığını ve benzer olaylara aynı standardın uygulanıp uygulanmadığını saymak gerekiyor. Skorlar oyunun sonuçlarının değiştiğini anlatıyor; bu değişimin ne kadarının VAR’dan geldiğini ise ancak kararların kendisini inceleyerek daha iyi ayırabiliriz.

Bu yüzden en güçlü bulgu “VAR daha çok gol getirdi” değil. Bazı araştırmalarda penaltı kararları ve sarı kartlar değişti; bizim uzun dönem hesabımızda ise gol artışı küçük, ev avantajı farkı pandemi kontrolüne duyarlı kaldı. Kırmızı kartlarda belirgin bir kırılma gösterilemedi. Kararların doğruluğunu ölçmeden VAR’ın gereksiz olduğunu da söyleyemeyiz; sonuç tablosu teknolojiye verilen görevin tamamını ölçmüyor.